รายงานผลการจัดสัมมนาเชิงปฏิบัติการ
โครงการส่งเสริมการผลิตสินค้าเกษตรปลอดภัยและได้มาตรฐานและการพัฒนาเครือข่าย
21 – 23 พฤษภาคม 2551
ณ โรงแรมบีพีแกรนด์ทาวเวอร์ อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา

 
 
หลักการและเหตุผล
       กิจกรรมการพัฒนาเครือข่ายและการตลาดภายใต้โครงการส่งเสริมการผลิตสินค้าเกษตรปลอดภัยและได้มาตรฐาน ปี 2551 ได้กำหนดให้มีการบูรณาการการทำงานร่วมกันระหว่างกลุ่มส่งเสริมและพัฒนาการผลิต และกลุ่มส่งเสริมและพัฒนาเกษตรกร ของสำนักส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรเขต และจังหวัด โดยให้กรมส่งเสริมการเกษตร จัดสัมมนาให้คณะทำงานส่งเสริมและพัฒนาเครือข่ายการผลิต การตลาดสินค้าเกษตรจากส่วนกลางและเขต มีความรู้ ความเข้าใจ กระบวนการสร้างและพัฒนาเครือข่าย เพื่อเป็นทีมวิทยากรจัดสัมมนาให้กับเจ้าหน้าที่ของจังหวัด และจังหวัดนำไปถ่ายทอด ให้กับเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตร ในระดับอำเภอต่อไป ประกอบกับกรมส่งเสริมการเกษตรได้มอบหมายให้เขต จัดกระบวนการเรียนรู้ให้แก่เจ้าหน้าที่เพื่อติดตามความก้าวหน้าการดำเนินงาน ภายใต้โครงการส่งเสริมการผลิตสินค้าเกษตรปลอดภัย และได้มาตรฐาน ปี 2551 ดังนั้น สำนักส่งเสริมและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 5 จังหวัดสงขลา จึงได้จัดสัมมนาเชิงปฏิบัติการโครงการดังกล่าว โดยให้มีการบูรณาการร่วมกันระหว่างกลุ่มส่งเสริมและพัฒนาการผลิตและกลุ่มส่งเสริมและพัฒนาเกษตรกร
วัตถุประสงค์
       1. เพื่อให้เจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบโครงการมีความรู้ ความเข้าใจ กระบวนการสร้างและพัฒนาเครือข่าย รวมทั้งกระบวนการสนับสนุน การดำเนินงานเครือข่าย
      2. เพื่อร่วมกันออกแบบกระบวนการสร้างและพัฒนาเครือข่ายการผลิต การตลาดสินค้าเกษตร ที่สามารถนำไปใช้ในการดำเนินงาน ของจังหวัด/อำเภอ ได้
       
3. เพื่อทราบความก้าวหน้าการดำเนินงานโครงการ ปี 2551 รวมทั้งปัญหาอุปสรรค และข้อเสนอแนะ
       4. เพื่อร่วมกันแลกเปลี่ยนเรียนรู้และหากระบวนการทำงานให้บรรลุเป้าหมายของโครงการ

หลักสูตรการสัมมนา
        แนวทางการดำเนินงานการสร้างและพัฒนาเครือข่ายกลุ่มการผลิตการตลาดสินค้าเกษตร 1/2 ชั่วโมง
        แนวคิดเครือข่ายและการประยุกต์ใช้ 1 1/2 ชั่วโมง
        นำเสนอกรณีศึกษา การก่อตัวและพัฒนาการของเครือข่ายการเกษตร และกระบวนการสนับสนุนการดำเนินงาน 1 ชั่วโมง
        แบ่งกลุ่มอภิปราย “ การออกแบบกระบวนการสร้างและพัฒนาเครือข่ายการผลิตสินค้าเกษตร ” และนำเสนอผล 2 ชั่วโมง
        ความก้าวหน้าการดำเนินงานโครงการส่งเสริมการผลิตสินค้าเกษตรปลอดภัยและ ได้มาตรฐาน ระดับจังหวัด 3 ชั่วโมง
       
ผลการดำเนินงานโครงการส่งเสริมการผลิตสินค้าเกษตรปลอดภัยและได้มาตรฐาน ระดับอำเภอ 3 ชั่วโมง
        แบ่งกลุ่มอภิปราย “ทำอย่างไร ให้การดำเนินงานโครงการบรรลุเป้าหมาย” และนำเสนอผล 3 ชั่วโมง

เทคนิคที่ใช้
        ชี้แจงรายละเอียดโครงการ บรรยาย นำเสนอผลการดำเนินงาน และแบ่งกลุ่มอภิปราย
ผู้เข้าร่วมสัมมนา
จำนวน 52 คน คือ
         1. เจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบโครงการส่งเสริมการผลิตสินค้าเกษตรปลอดภัยและได้มาตรฐานระดับจังหวัด จังหวัดละ 1 คน รวมจำนวน 14 คน
         2. เจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบกิจกรรมการพัฒนาเครือข่าย ของกลุ่มส่งเสริมและพัฒนาเกษตรกร จังหวัดละ 1 คน (ขาดจังหวัดพังงา) รวมจำนวน 13 คน
         3. เจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบโครงการระดับอำเภอ จังหวัดละ 1 คน (ขาดจังหวัดยะลา) รวมจำนวน 13 คน
         4. คณะทำงานโครงการของเขต จำนวน 3 คน
         5. เจ้าหน้าที่จากกรมส่งเสริมการเกษตร จำนวน 6 คน
         6. ผู้ดำเนินการจัดสัมมนา จำนวน 3 คน

วิทยากร
       
อาจารย์จำนงค์ แรกพินิจ จากมหาวิทยาลัยทักษิณ
       
คุณ วิรัตน์ ตรีโชติ ตำบลกำโลน อำเภอลานสกา จังหวัดนครศรีธรรมราช
สถานที่ดำเนินการ   
โรงแรมบีพีแกรนด์ทาวเวอร์ อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา
ช่วงระยะเวลาดำเนินการ  
21-23 พฤษภาคม 2551
ผลที่คาดว่าจะได้รับ
       
เจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบทั้ง 2 กลุ่มของจังหวัด เข้าใจรายละเอียดการดำเนินงานกิจกรรมการพัฒนาเครือข่าย สามารถปฏิบัติงานได้บรรลุเป้าหมาย ตามที่กำหนด
        กรมส่งเสริมการเกษตรและเขตทราบความก้าวหน้าผลการดำเนินงานโครงการ ปัญหาอุปสรรคและข้อเสนอแนะ รวมทั้งกระบวนการทำงานของเจ้าหน้าที่ เพื่อนำไปปรับปรุง/พัฒนางานให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

เนื้อหาการสัมมนา
      รายละเอียดโครงการ
          เป้าหมาย เครือข่ายการผลิตการตลาดสินค้าเกษตร จังหวัดละ 1 เครือข่าย และอำเภอละ 1 เครือข่าย โดยใช้งบประมาณ 28,000 บาท จากโครงการส่งเสริมการผลิตสินค้าเกษตรปลอดภัยและได้มาตรฐาน กิจกรรมการพัฒนาตลาดและเครือข่าย 20,000 บาท และโครงการส่งเสริมและพัฒนาองค์กรเกษตรกร กิจกรรมพัฒนาการดำเนินงานเครือข่ายองค์กร 8,000 บาท โดยให้จังหวัดทำงาน
เป็นทีม ประกอบด้วยกลุ่มส่งเสริมและพัฒนาการผลิต กลุ่มส่งเสริมและพัฒนาเกษตร และฝ่ายยุทธศาสตร์และสารสนเทศ

         ผลผลิต
ำนวนเครือข่ายที่มีการพัฒนาความสามารถในการบริหารจัดการองค์กร การจัดการผลิต การจัดการผลผลิต และการจัดการตลาด (ได้ข้อมูลการผลิต การตลาด)
         ผลลัพธ์
ครือข่ายมีความสามารถในการบริหารจัดการองค์กร และการจัดการผลผลิตโดยการคัดเลือกกลุ่มที่มีศักยภาพ มาเชื่อมโยงให้เป็นเครือข่ายเดียวกัน โดยเริ่มต้นจาก ความสามารถ ของกลุ่ม ไม่ใช่ ปัญหา
      แนวคิดเครือข่ายและการประยุกต์ใช้ จำนงค์ แรกพินิจ มหาวิทยาลัยทักษิณ
         ความหมายของเครือข่าย

          เครือข่าย หมายถึง ความสัมพันธ์ทางสังคมของคน ซึ่งรวมตัวกันอย่างหลวม ๆ มี 3 ระดับ คือ
             1. ระดับบุคคล ได้แก่ จส.100
             2. ระดับองค์กร ได้แก่ กลุ่มเครือข่ายผลิตผักปลอดภัยจากสารพิษ
             3. ระดับประเทศ ได้แก่ อาเซียน

         ประเภทของเครือข่าย
             เครือข่ายแบบกลไก/เทคโนโลยี เช่น ระบบคอมพิวเตอร์ กระทรวง AMWAY ซึ่งมีแม่ข่าย 1 ตัว และลูกข่ายหลายตัว มีความสัมพันธ์เป็นชั้น ๆ
               กระทรวง ขับเคลื่อนโดยการใช้สิทธิอำนาจ ตามสายการบังคับบัญชา ซึ่งมีกฎหมายที่ใช้ในการขับเคลื่อน
               AMWAY ขับเคลื่อนโดยผลประโยชน์ (เงิน)
           เครือข่ายทางสังคม มีการเชื่อมโยงกันแบบหลวม ๆ ขับเคลื่อนด้วยข้อมูล ข่าวสาร ความรู้ ที่จะมาแลกเปลี่ยนกัน เมื่อได้ข้อสรุป ต่างคนต่างกลับไปทำ

         ขั้นตอนการทำเครือข่าย
               เนื่องจากกลุ่มแต่ละกลุ่มมีศักยภาพที่แตกต่างกัน บางกลุ่มผลิตเก่ง บางกลุ่มขายเก่ง ทำอย่างไรให้ข้อมูลไหลจากคนหนึ่งไปยังอีกคนหนึ่ง หรือจากกลุ่มหนึ่งไปยังอีกกลุ่มหนึ่ง เรียกว่าข่าวสาร เมื่อกลุ่มรับข่าวสาร และได้สร้างความรู้ใหม่ โดยใช้ประสบการณ์เดิม +ประสบการณ์ใหม่ มีการนำความรู้ใหม่ที่ได้ไปทำ

" ถ้าไม่มีการสร้างความรู้ใหม่ แสดงว่ายังไม่เกิดเครือข่าย
อย่าสร้างกฎ กติกา ระเบียบ ของกิจกรรมใหม่ของเครือข่าย ที่ขัดแย้งกับกิจกรรมของกลุ่มที่ทำอยู่เดิม
กฎ กติกา ที่กำหนดใหม่ ต้องไม่ใช่ กฎ กติกา ที่มีอยู่แล้ว "

         เราจะเริ่มต้นสร้างเครือข่ายกันได้อย่างไร

                ใครเชื่อมโยงกับใคร ศึกษาว่ากลุ่มไหนที่มีศักยภาพพอที่จะมาเชื่อมโยง และพัฒนาศักยภาพของตนเองได้ วิเคราะห์กลุ่ม โดยใช้ snow ball
                อะไรคือเนื้อหาที่จะทำให้เกิดการเชื่อมโยง (เชื่อมโยงกันเรื่องอะไร) ซึ่งเนื้อหาที่จะเชื่อมโยงกันอาจเป็นเนื้อหาเดียว หรือหลายเนื้อหา แต่ไม่ควรเป็นเรื่องยาก และหลายประเด็นเกินไป ดึงศักยภาพ (ความสามารถที่มีอยู่ในตัว) ของแต่ละกลุ่ม มาทำกิจกรรมใหม่ ที่กลุ่มยังไม่ได้ทำ โดยทุกกลุ่มจะได้รับประโยชน์
                  ต้องตั้งคำถามว่ากิจกรรมใหม่ ใช้เงินหรือไม่ ถ้าใช้ เงินได้มาจากไหน ใครให้ ความรู้อยู่ที่ไหน ใครจะเป็นวิทยากร ตลาดอยู่ที่ไหน ใครจะมารับซื้อ
                รูปแบบความสัมพันธ์ จะจัดความสัมพันธ์กันได้อย่างไร เช่น เป็นสมาคม ชมรม สภา กองทุน ฯลฯ
      การก่อตัวและพัฒนาการของเครือข่ายการเกษตร วิรัตน์ ตรีโชติ ตำบลกำโลน อำเภอลานสกา จังหวัดนครศรีธรรมราช
          จังหวัดนครศรีธรรมราชมีเครือข่ายที่เรียกว่า “ ยมนา ” โดยมีนาย ประยงค์ รณรงค์ เป็นประธานเครือข่าย เครือข่ายยมนา เกิดจากความร่วมมือระหว่าง 3 กลุ่มอาชีพ คือ ยางพารา จำนวน 22 กลุ่ม ใน 10 อำเภอ ไม้ผล จำนวน 3 ชมรม ใน 8 อำเภอ และกลุ่มทำนา จำนวน 6 กลุ่ม ใน 5 อำเภอ
          กลุ่มอาชีพชาวสวนผลไม้คีรีวง เป็นกลุ่มภายใต้เครือข่ายดังกล่าว โดยในปี 2544 มีการจัดทำแผนแม่บทชุมชน พบว่าปัญหาของชาวสวนมังคุด คือ ปีที่ผลผลิตมังคุดออกมาก จะขายได้ในราคาตกต่ำ ช่วงแรกเกษตรกรขายมังคุดแบบประมูลราคา ต่อมาในปี 2546 ขายมังคุดแบบประกันราคา บริษัทที่มารับซื้อมีจำนวนไม่มากนัก จากปัญหาดังกล่าวจึงหารือกัน โดยผลักดันให้ชมรมสวนผลไม้สร้างห้องเย็นเก็บผลไม้เพื่อยืดเวลาการเข้าสู่ตลาด โดยเริ่มใช้ในปี 2545 แต่ไม่ประสบผลสำเร็จ ซึ่งต้องมีการศึกษาค้นคว้า วิจัยต่อไป เครือข่ายมีการรวมตัวเป็นกลุ่มตำบล ต่อมาพัฒนาเป็นชมรมระดับอำเภอ และชมรมระดับจังหวัด ปัจจุบันจัดตั้งเป็นสมาคมชาวสวนมังคุดจังหวัดนครศรีธรรมราช
          การดำเนินการของเครือข่าย คือการสำรวจข้อมูลผลผลิตและการตลาดของกลุ่ม ซึ่งทำให้ทราบว่าผลผลิตของกลุ่มที่มีคุณภาพไปไหน และที่ไม่มีคุณภาพไปไหน แล้วนำข้อมูลมาแลกเปลี่ยนกัน สรุปได้ว่ากิจกรรมสำคัญที่สุดที่เครือข่ายทุกเครือข่ายทำร่วมกัน คือ การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ แลกเปลี่ยนข้อมูลข่าวสาร ประสบการณ์ แล้วพัฒนาไปสู่การวางแผนร่วมกัน ดำเนินกิจกรรมบางอย่างรวมกัน ตลอดจนจัดทำนโยบาย โครงการและฐานข้อมูลของแต่ละกลุ่มเพื่อนำมาเชื่อมโยงและถ่ายทอดระหว่างกันได้ เงื่อนไขสำคัญของเครือข่าย คือ ต้องมีการติดต่อสัมพันธ์สื่อสารกันอย่างสม่ำเสมอระหว่างสมาชิก

 

สรุปผลการอภิปราย
[ การออกแบบกระบวนการสร้างและพัฒนาเครือข่ายการผลิตการตลาดสินค้าเกษตร
]

 

       1. ชนิดสินค้าเกษตรที่กำหนดในการสร้างและพัฒนาเครือข่าย ให้พิจารณาจากชนิดพืชซึ่งเป็นพืชเศรษฐกิจสำคัญของจังหวัด หรือเป็นพืชยุทธศาสตร์ของจังหวัด มีศักยภาพและได้รับการรับรอง GAP หรือกำลังจะได้รับการรับรอง GAP
       2. เป้าหมายดำเนินการทั้งเครือข่ายเก่าที่มีอยู่แล้ว หรือเครือข่ายใหม่ที่จะสร้างในปี 2551
       3. กระบวนการสร้างและพัฒนาเครือข่าย ให้ดำเนินการดังนี้
              - ตั้งคณะทำงานระดับจังหวัดประกอบด้วย 2 กลุ่ม 1 ฝ่าย
              - อำเภอคัดเลือกเครือข่ายเก่า หรือจัดตั้งเครือข่ายใหม่ โดยการรับสมัครสมาชิกจากกลุ่มที่มีอยู่แล้ว ซึ่งพิจารณาชนิดสินค้าเกษตรจากข้อ 1 โดยทีมจังหวัดเป็นพี่เลี้ยง
              - จังหวัดจัดเวทีเพื่อกำหนดชนิดสินค้าของเครือข่ายระดับจังหวัด โดยเชิญตัวแทนเครือข่ายระดับอำเภอ ซึ่งอำเภอได้คัดเลือกไว้แล้ว และเจ้าหน้าที่เข้าร่วม เพื่อกำหนดข้อมูลเครือข่าย/เป้าหมาย และเครื่องมือในการจัดเก็บข้อมูล
              - อำเภอจัดเวที เพื่อจัดเก็บข้อมูลจากสมาชิก ได้แก่ พื้นที่ปลูก ผลผลิต ช่วงเวลาที่ผลผลิตออก คุณภาพของผลผลิต ฯลฯ
              - จังหวัดจัดเวทีเพื่อวิเคราะห์ข้อมูลด้านการผลิต การตลาด การขนส่ง ฯลฯ และกำหนดเป้าหมาย/แนวทางในการพัฒนา
              - อำเภอจัดเวทีวิเคราะห์แนวทางที่ได้จากจังหวัด นำไปปรับใช้เป็นแนวทางพัฒนาในระดับอำเภอ
              - จังหวัดจัดเวทีเพื่อทบทวนแนวทาง/การบริหาร ได้แผนพัฒนาเครือข่าย
       4. การสนับสนุนการดำเนินงาน
         จากส่วนกลาง (กรมและเขต)
              - การถ่ายทอดเทคโนโลยีด้านการจัดการเครือข่าย และกระบวนการกลุ่ม
              - ทัศนศึกษาดูงานเครือข่ายที่ประสบผลสำเร็จ
              - สนับสนุนข้อมูลการตลาดสินค้าเกษตรให้จังหวัด/อำเภอ
              - กำหนดผู้ประสานงานด้านเครือข่ายในระดับกรมและเขต
              - สนับสนุนงบประมาณจัดประชุมเครือข่ายอย่างต่อเนื่องทั้งในระดับจังหวัดและอำเภอ
              - กำหนดมาตรฐานการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ทุกระดับ
         จากจังหวัด
              - ให้กลุ่มส่งเสริมและพัฒนาเกษตรกรเป็นเจ้าภาพในการดำเนินงาน กลุ่มส่งเสริมและพัฒนาการผลิต รับผิดชอบด้านวิชาการ และการถ่ายทอดเทคโนโลยี ฝ่ายยุทธศาสตร์และสารสนเทศจัดทำข้อมูล และแผนพัฒนา
              - นำเข้าวาระการประชุมตามระบบส่งเสริมการเกษตร คือ การประชุมเกษตรอำเภอประจำเดือน การประชุมสำนักงานเกษตรอำเภอ และการสัมมนาเชิงปฏิบัติการระดับอำเภอ ( DW)
              - จัดทำศูนย์เรียนรู้การตลาด ( Q-shop)
              - สนับสนุนการจัดเวทีของอำเภอ

 

ความก้าวหน้าผลการดำเนินงาน
โครงการส่งเสริมการผลิตสินค้าเกษตรปลอดภัยและได้มาตรฐาน ปี 2551

 

กิจกรรมเพิ่มประสิทธิภาพอาสาสมัครเกษตร

         ทุกจังหวัดได้จัดอบรมเพิ่มประสิทธิภาพอาสาสมัครเกษตรแล้ว จำนวน 1,741 ราย จากเป้าหมาย 2,250 ราย (ร้อยละ 77.38) ส่วนใหญ่อบรมได้ตามเป้าหมายหรือเกินเป้าหมาย ยกเว้นจังหวัดพัทลุง ดำเนินการได้ ร้อยละ 93.75 ส่วนจังหวัดสุราษฎร์ธานี สงขลา และนราธิวาส ยังดำเนินการไม่เสร็จ รูปแบบการดำเนินการมี 3 ลักษณะ คือ
         1. จังหวัดจัดอบรมเอง จำนวน 1-3 รุ่น ได้แก่ จังหวัดชุมพร นครศรีธรรมราช กระบี่ ภูเก็ต พัทลุง สตูล ปัตตานี และยะลา
         2. จังหวัดจัดอบรมแต่ละอำเภอ ได้แก่ จังหวัดตรัง และระนอง
         3. จังหวัดมอบหมายให้อำเภอเป็นผู้จัด ส่วนใหญ่เจ้าหน้าที่จากอำเภอเป็นวิทยากร ได้แก่ จังหวัดสุราษฎร์ธานี สงขลา และนราธิวาส
         หลักสูตรการจัดแตกต่างกันในแต่ละจังหวัด เช่น ระบบการจัดการคุณภาพ GAP หลักเกณฑ์และข้อกำหนด 8 ข้อ บทบาทของอาสาสมัครเกษตร จุลินทรีย์และการจัดการสุขลักษณะ การตรวจประเมินแปลงเบื้องต้น ฯลฯ (ตารางที่ 1) ซึ่งจังหวัดชุมพร นครศรีธรรมราช พัทลุง และสตูล ได้เชิญเจ้าหน้าที่จากกรมวิชาการเกษตรร่วมเป็นวิทยากรด้วย

            ตางรางที่ 1 ผลการจัดอบรมเพิ่มประสิทธิภาพอาสาสมัครเกษตร

กิจกรรมพัฒนาเกษตรกรสู่การรับรองแหล่งผลิตพืช GAP (พืชอื่นและข้าว)

     การรับสมัครเกษตรกรตามแบบ GAP 01
             อำเภอในบางจังหวัดได้ส่งแบบ GAP 01 มาให้จังหวัดแล้ว จำนวน 4,161 แปลง คิดเป็น
ร้อยละ 43.30 ของเป้าหมาย (ตารางที่ 2) จังหวัดพัทลุงได้บันทึกลงโปรแกรมเก่าแล้ว ส่วนจังหวัดอื่น
ยังไม่ได้ดำเนินการ
     การถ่ายทอดความรู้
             มี 5 จังหวัดที่ได้ถ่ายทอดความรู้ให้กับเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการแล้ว จำนวน 1,006 แปลง คิดเป็นร้อยละ 10.47 ของเป้าหมาย คือจังหวัดสุราษฎร์ธานี ระนอง พัทลุง ตรัง และสตูล (ตารางที่ 2)
     การตรวจประเมินแปลงเบื้องต้น
             มี 4 จังหวัดที่ได้ดำเนินการตรวจประเมินแปลงเบื้องต้นไปแล้ว ได้แก่ จังหวัดพัทลุง และตรัง ตรวจประเมินแปลง GAP ข้าว ส่วนจังหวัดสุราษฎร์ธานี ระนอง ตรวจประเมินแปลง GAP พืชอื่น รวมจำนวน 683 แปลง คิดเป็นร้อยละ 7.11 ของเป้าหมาย (ตารางที่ 2)
     การรับรอง GAP
             กรมการข้าวได้รับรองแปลง GAP ข้าว ไปแล้ว จำนวน 404 แปลง ของจังหวัดพัทลุง จำนวน 365 แปลง และจังหวัดตรัง จำนวน 39 แปลง คิดเป็นร้อยละ 4.20 ของเป้าหมาย (ตารางที่ 2)

กิจกรรมพัฒนาเกษตรกรเตรียมความพร้อมเพื่อเข้าสู่การรับรอง ปี 2552

         มีการถ่ายทอดความรู้ให้กับเกษตรกรที่เตรียมความพร้อมเพื่อเข้าสู่การรับรอง ปี 2552 ไปแล้ว 3 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดระนอง สุราษฎร์ธานี และยะลา จำนวน 2,346 ราย คิดเป็นร้อยละ 8.21 ของเป้าหมาย (ตารางที่ 3)

กิจกรรมการพัฒนาตลาดและเครือข่ายการผลิต

         ส่วนใหญ่จังหวัดยังไม่ได้ดำเนินการจัดกิจกรรมพัฒนาตลาดและเครือข่ายสินค้าเกษตรระดับจังหวัด เนื่องจากกรมกำหนดให้มีการบูรณาการ ร่วมกับกลุ่มส่งเสริมและพัฒนาเกษตรกร ซึ่งกำหนดให้เขตจัดสัมมนาก่อน แต่ปรากฏว่ากรมส่งเสริมการเกษตรไม่ได้จัดสรรงบประมาณมาให้ เขตดำเนินการตามแผนที่กำหนดไว้ตั้งแต่เดือนเมษายน 2551 และเขตได้จัดสัมมนาให้จังหวัดในวันที่ 21 พฤษภาคม 2551 ส่วนจังหวัด ที่ได้ดำเนินการแล้ว ได้แก่ จังหวัดระนอง จัดเวทีเครือข่ายระดับจังหวัด 1 ครั้ง/ 25 ราย พร้อมคัดเลือกเครือข่ายการผลิตการตลาดมังคุด จังหวัดระนอง จังหวัดกระบี่ ประชุมเครือข่ายลานเทปาล์มน้ำมัน แล้ว 2 ครั้ง (ประเด็นข้อมูลการผลิต การตลาด และเรื่องคุณภาพผลผลิต) จังหวัดพังงาจัดประชุมเครือข่ายมังคุด พบว่าผลผลิตมังคุดของจังหวัดพังงาในช่วงวันที่ 25 เมษายน – 20 พฤษภาคม 2551 มีผลผลิตเพียงร้อยละ 20 เมื่อเปรียบเทียบกับปีที่แล้ว แต่ราคาผลผลิตตกต่ำมาก ขายได้กิโลกรัมละ 13-14 บาท จังหวัดปัตตานี ดำเนินการ 2 ครั้ง โดยเชิญคณะกรรมการศูนย์คัดแยกผลไม้ชุมชนมาพูดคุยเรื่องการจัดทำเครือข่าย และการประมาณการผลผลิต
         ส่วนจุดจำหน่ายสินค้าเกษตรที่มีคุณภาพปลอดภัยและได้มาตรฐาน ( Q Shop) ซึ่งได้ดำเนินการใน 4 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดชุมพร ระนอง สตูล และนราธิวาส ผลการดำเนินงานมีดังนี้
         1. จังหวัดชุมพร บูรณาการกับงบของกระทรวงฯ ขณะนี้อยู่ในระหว่างคัดเลือกสถานที่ดำเนินการ
         2. จังหวัดระนอง อยู่ในระหว่างคัดเลือกสถานที่ดำเนินการ
         3. จังหวัดสตูล ดำเนินการที่ตลาดหน้าเทศบาลตำบลกำแพง อำเภอละงู
         4. จังหวัดนราธิวาส ทำแผนดำเนินการที่หน้าสำนักงานเกษตรจังหวัด แต่เนื่องจากงบประมาณไม่เพียงพอ ต้องเปลี่ยนสถานที่ดำเนินการใหม่

กิจกรรมประชาสัมพันธ์

         1. จังหวัดระนอง จัดทำข่าวประชาสัมพันธ์ 32 ข่าว เป้าหมาย 48 ข่าว (ร้อยละ 66.67)
         2. จังหวัดกระบี่ ให้ฝ่ายยุทธศาสตร์และสารสนเทศดำเนินการ
         3. จังหวัดตรัง จัดงานวันแตงโม (วันที่ 1 เมษายน 2551 ที่อำเภอหาดสำราญ มีเกษตรกรร่วมงาน 1,000 คน) ข้าวโพดหวาน (วันที่ 8 พฤษภาคม 2551 ที่อำเภอเมืองตรัง มีเกษตรกรร่วมงาน 300 คน) และฝรั่งแป้นสีทอง (อำเภอรัษฎา) ยังไม่ได้ดำเนินการ
         4. จังหวัดพัทลุง ทำป้ายประชาสัมพันธ์ให้ทุกอำเภอ และทำแผ่นพับ ให้ อบต.
         5. จังหวัดสตูล กำหนดแผนที่จะจัดงานมหกรรมสินค้าเกษตร ช่วงเดือนกรกฎาคม – สิงหาคม 2551 โดยมีกิจกรรมจำหน่ายผลผลิตพืชที่ได้ GAP นิทรรศการเรื่องพืชปลอดภัย ดำเนินการ 3 วัน
         6. จังหวัดนราธิวาส กำหนดแผนทำป้ายประชาสัมพันธ์ แผ่นปลิว แผ่นพับ
         7. จังหวัดยะลา จัดสัมมนาเชิงปฏิบัติการด้านการประชาสัมพันธ์ให้กับเจ้าหน้าที่จังหวัด/อำเภอ 1 ครั้ง วันที่ 21 เมษายน 2551 จำนวน 72 คน และใช้ในการชี้แจงแบบตรวจประเมินแปลงเบื้องต้น และการใช้จ่ายงบประมาณให้กับเจ้าหน้าที่ 1 ครั้ง
         8. จังหวัดปัตตานี ใช้ในการจัดงานวันเกษตรกร และการประกวดผลผลิตในงานกาชาดประจำจังหวัด

             ตารางที่ 2 เกษตรกรผลิตสินค้าเกษตรปลอดภัยและได้มาตรฐาน เพื่อเข้าสู่การรับรอง GAP พืช
             ตารางที่ 3 เกษตรกรเตรียมความพร้อมในการผลิตสินค้าเกษตรปลอดภัยและได้มาตรฐาน เพื่อเข้าสู่การรับรอง GAP ในปี 2552
ปัญหาอุปสรรคในการดำเนินงาน
         1. งบประมาณจัดอบรมเพิ่มประสิทธิภาพอาสาสมัครเกษตรไม่เพียงพอ
         2. อาสาสมัครเกษตรติดภารกิจ ไม่สามารถเข้าร่วมตามวันที่กำหนดได้
         3. ระบบโปรแกรมการขึ้นทะเบียนแบบออนไลน์ล่าช้า
         4. ยังไม่ได้รับเอกสารสนับสนุนของที่ปรึกษา และสมุดบันทึกของเกษตรกร จากกรมวิชาการเกษตร
         5. งบประมาณดำเนินการ Q Shop ไม่เพียงพอ และส่วนที่กรมส่งเสริมการเกษตรสนับสนุน ยังไม่ได้รับ
         6. หน่วยงานตรวจรับรองในพื้นที่ไม่สามารถตรวจรับรองแปลงได้ครบตามเป้าหมายที่กรมกำหนด จังหวัดปัตตานี ตรวจได้ 280 แปลง จากเป้าหมาย 300 แปลง
         7. สินค้าเกษตรที่ได้รับการรับรอง GAP ราคาไม่แตกต่างกับสินค้าทั่วไป
         8. ความไม่ชัดเจนของงบกรมการข้าว ที่ดำเนินงานในศูนย์ส่งเสริมและผลิตพันธุ์ข้าวชุมชน
         9. การบันทึกข้อมูลตามแบบ กสก.14 ในกรณีเกษตรกร 1 ราย ขอรับรองแปลง GAP หลายแปลง ไม่สามารถบันทึกข้อมูลได้ และแบบบันทึกข้อ 7 ไม่มีช่องให้ลง กรณีขอการรับรอง GAP จากกรมการข้าว
         10. การบันทึกข้อมูลใน e-project กรณีที่ใช้งบประมาณจากกรมการข้าว และงบจากรมส่งเสริมการเกษตร ไม่ทราบว่าจะบันทึกอย่างไร
         11. ความไม่ชัดเจน กรณีเบิกจ่ายงบประมาณในการถ่ายทอดเทคโนโลยีให้กับเกษตรกร 1 ราย แต่ขอรับรองแปลง GAP หลายแปลง
         12. จังหวัดยังไม่ได้รับงบประมาณเพิ่มเติมจากกรมส่งเสริมการเกษตร
         13. หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น ส.ป.ก. สหกรณ์ ซึ่งเกษตรกรในพื้นที่ดังกล่าวส่งแบบ GAP 01 ให้จังหวัด แต่จังหวัดไม่แน่ใจว่า จะทำอย่างไร เพราะเกินเป้าหมายของจังหวัด ที่ได้รับงบประมาณสนับสนุนในการตรวจประเมินแปลงเบื้องต้น 290 บาท/แปลง

ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้โครงการไม่บรรลุวัตถุประสงค์

         1. การยอมรับของกรมวิชาการเกษตรต่อผลการตรวจประเมินเบื้องต้นของเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตร
         2. กรมวิชาการเกษตร สามารถตรวจได้ทันตามระยะเวลาที่กำหนดหรือไม่
         3. ผู้ตรวจประเมินเบื้องต้นเข้าใจแบบ Check list และใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพหรือไม่
         4. ข้อกำหนดเรื่องพื้นที่ปลูก แหล่งน้ำ หากไม่มั่นใจ ต้องนำตัวอย่างไปตรวจวิเคราะห์ ผลการตรวจวิเคราะห์จะทันตามระยะเวลาที่กำหนด หรือไม่

การดำเนินงานในระดับอำเภอ

         1. มีการแต่งตั้งคณะทำงานระดับอำเภอ โดยนายอำเภอเป็นผู้เซ็นคำสั่ง
         2. ชี้แจงรายละเอียดโครงการให้คณะกรรมการบริหารศูนย์บริการและถ่ายทอดเทคโนโลยีประจำตำบลให้รับทราบ
         3. บูรณาการกับศูนย์เรียนรู้การเกษตรพอเพียงตำบลบางดี อำเภอห้วยยอด จังหวัดตรัง ซึ่งเป็นพื้นที่ของ อบต. 300 ไร่ ได้รับงบประมาณ จากผู้ว่า CEO จำนวน 4 ล้านบาท และสำนักงานเกษตรจังหวัดได้รับงบประมาณโครงการอยู่ดีมีสุข สนับสนุนปัจจัยการผลิต ได้แก่ เมล็ดพันธุ์ ปุ๋ย ฯลฯ ช่วงเดือนมกราคม 2551 ปลูกข้าวโพดหวาน 60 ไร่ (เป้าหมาย 100 ไร่ ) เนื่องจากประสบปัญหาภัยแล้ง สมาชิกเข้าร่วมโครงการ 27 ราย สมาชิกมีการประชุมร่วมกันทุกวันพุธ ได้รับการสนับสนุนจากศูนย์บริหารศัตรูพืชจังหวัดสงขลา และศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพ การเกษตรจังหวัดตรัง (พันธุ์พืชเพาะเลี้ยง) โดยมีการปลูกพริก และขอรับรอง GAP
         4. การดำเนินงานในระดับอำเภอมีการทำงานเป็นทีม บางอำเภอใช้ทีมของกลุ่มตำบลร่วมกันทำงาน การถ่ายทอดความรู้เชิญวิทยากร จากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น กรมวิชาการเกษตร กรมพัฒนาที่ดิน และศูนย์บริหารศัตรูพืช
         5. ถ่ายทอดเทคโนโลยีร่วมกับปราชญ์ชาวบ้าน โดยเจ้าหน้าที่พูดหลักการ แต่ให้ปราชญ์ชาวบ้านพูดเรื่องเทคโนโลยีการผลิตพืชชนิดต่าง ๆ
         6. ใช้กระบวนการโรงเรียนเกษตรกรในการถ่ายทอดเทคโนโลยี จำนวน 3 ครั้ง/กลุ่ม เช่น ระบบการจัดการคุณภาพ GAP การจัดการศัตรูพืชแบบผสมผสาน การผลิตปุ๋ยชีวภาพเพื่อใช้เอง7. ให้อาสาสมัครเกษตรช่วยในการเก็บข้อมูลประเมินการปฏิบัติของเกษตรกร ตามแบบ กสก.14
         8. การเตรียมเอกสารให้พร้อมในการทำงาน เช่น แบบ GAP 01 แบบ Check list แบบบันทึกของเกษตรกร เอกสารของที่ปรึกษา แบบกสก.14 เพื่อให้สามารถทำงานได้เร็วขึ้น

 

สรุปผลการอภิปราย
[ ทำอย่างไรให้การดำเนินงานโครงการบรรลุเป้าหมาย ]

 
กรมส่งเสริมการเกษตร

          พัฒนาบุคลากรเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรระดับอำเภอ
          สร้างแรงจูงใจด้านราคาให้กับเกษตรกรผู้ผลิต
          การบูรณาการระหว่างกรมส่งเสริมการเกษตรกับกรมวิชาการเกษตรต้องชัดเจน (มอบอำนาจหน้าที่ให้กับทีม 5 ดำเนินการ)
          การกำหนดเป้าหมายดำเนินการ ควรคำนึงถึงชนิดพืช ภูมิศาสตร์ การผลิต การบริโภค ตลาด สุขภาพ วิถีชีวิต และความยั่งยืน
          กำหนดเป็นนโยบายให้นำผลการดำเนินงานโครงการส่งเสริมการผลิตสินค้าเกษตรปลอดภัยและได้มาตรฐาน เข้าสู่การประชุมชี้แจง ตามระบบ ส่งเสริมการเกษตร เช่น DM DW MM PW และคณะติดตามนิเทศงาน

จังหวัด

         1. ประสานงานคณะทำงาน/ทีมงานของจังหวัด เพื่อ
                  1.1 กำหนดแผนปฏิบัติงานร่วมกันระหว่างกรมส่งเสริมการเกษตรกับกรมวิชาการเกษตร
                  1.2 จัดทีม Inspector และกำหนดพื้นที่เป้าหมายรับผิดชอบ
                  1.3 ร่วมกำหนดแผนออกตรวจแปลง (ตามข้อมูลเป้าหมายแปลง วัน เวลา และพื้นที่)
                  1.4 จังหวัดกำหนดหลักสูตรการถ่ายทอดเทคโนโลยี ให้อำเภอจัดทำแผนส่งให้จังหวัด
                  1.5 ติดตามการถ่ายทอดเทคโนโลยีตามแผนที่อำเภอส่งมา
                  1.6 กิจกรรมการพัฒนาเครือข่าย ให้เจ้าหน้าที่กลุ่มส่งเสริมและพัฒนาเกษตรกรเป็นเจ้าของเรื่องในการออกคำสั่งแต่งตั้งคณะทำงาน
         2. ขั้นปฏิบัติ
                  2.1 เจ้าหน้าที่ระดับจังหวัด/อำเภอ ร่วมออกในการตรวจแปลง (สังเกตการณ์ อำนวยความสะดวก ฯลฯ)
                  2.2 แจ้งผลการตรวจรับรองให้จังหวัดทราบโดยเร็ว
                           - ผลของทีมผู้ตรวจประเมิน
                           - ผลของคณะผู้ตรวจรับรอง (CB)
         3. ขั้นสรุปรายงาน
                  - แจ้งในวาระการประชุมเกษตรอำเภอประจำเดือน
                  - นำปัญหาอุปสรรคการดำเนินงานพูดคุยในเวทีต่าง ๆ ของจังหวัด

อำเภอ

         1. ประชุมชี้แจงขั้นตอนการปฏิบัติงานแก่เจ้าหน้าที่และอาสาสมัครเกษตร
         2. เจ้าหน้าที่และอาสาสมัครเกษตรวางแผนกำหนดพืชเป้าหมาย จำนวนแปลง
         3. ประชาสัมพันธ์ และรับสมัครเกษตรกร ตามแบบ GAP 01
         4. ส่ง แบบ GAP 01 ให้จังหวัด
         5. ทำแผนถ่ายทอดความรู้ และแผนตรวจประเมินแปลงเบื้องต้น (ของเจ้าหน้าที่และอาสาสมัครเกษตร) ส่งให้จังหวัด
         6. ดำเนินการถ่ายทอดความรู้ และตรวจประเมินแปลงเบื้องต้นตามแผนที่กำหนด
         7. รายงานผลให้จังหวัด
         8. กรมวิชาการเกษตรต้องมาตรวจรับรองแปลงให้ทันเวลา และตามเป้าหมายที่กำหนด

กิจกรรมที่เขตดำเนินการ

         1. การประชาสัมพันธ์ จากการตกลงกันในการฝึกอบรม หลักสูตร การตรวจประเมินแหล่งผลิตพืช GAP ณ ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพ การเกษตรจังหวัดสุราษฎร์ธานี (พืชสวน) วันที่ 20 มีนาคม 2551 ให้เขตทำวีดิทัศน์ ประชาสัมพันธ์ผลงานดีเด่นของ 14 จังหวัดภาคใต้ จึงขอให้ผู้รับผิดชอบโครงการฯ ของจังหวัดเขียนสคริปงานเด่น ใช้เวลาประมาณ 10-15 นาที ซึ่งเขตจะเริ่มดำเนินการในช่วงเดือนสิงหาคม 2551
         2. การสัมมนาเชื่อมโยงการผลิตการตลาด เขตจะจัดสัมมนาโดยบูรณาการกับกลุ่มส่งเสริมและพัฒนาเกษตรกร กิจกรรมพัฒนาผู้นำ เครือข่าย และกิจกรรมสัมมนาเชิงปฏิบัติการบริหารจัดการผลไม้เศรษฐกิจภาคใต้ ในช่วงปลายเดือนมิถุนายน 2551 โดยให้ผู้รับผิดชอบ โครงการฯ ของจังหวัด เตรียมข้อมูลการผลิตของกลุ่มเครือข่าย ซึ่งเขตจะส่งแบบฟอร์มเก็บข้อมูลไปให้อีกครั้ง จังหวัดที่เข้าร่วมสัมมนามี 8 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดชุมพร สุราษฎร์ธานี ตรัง พัทลุง สตูล ยะลา ปัตตานี และนราธิวาส
         3. การจัดสัมมนาเชิงปฏิบัติการครั้งที่ 3 กำหนดจัดในช่วงเดือนสิงหาคม 2551
         4. การจัดทำเอกสารรายงานประจำปี เขตกำหนดจัดทำเอกสารรายงานผลการดำเนินงานโครงการส่งเสริมการผลิตสินค้าเกษตรปลอดภัย และได้มาตรฐาน ประจำปี 2551 โดยพิมพ์ 4 สี สรุปผลการดำเนินงานของจังหวัดและเขต ขอให้จังหวัดเตรียมรูปภาพกิจกรรมต่าง ๆ และข้อมูล ซึ่งเขตจะกำหนดเนื้อหาอีกครั้งหนึ่ง ทางจดหมายข่าว Food Safety ประจำเดือนของเขต
         5. การศึกษาดูงานการผลิตและการตลาดสินค้าเกษตรปลอดภัยและได้มาตรฐาน เพื่อเป็นขวัญกำลังใจให้กับเจ้าหน้าที่ในระดับจังหวัด และอำเภอ ได้มีประสบการณ์ดูงานที่ประสบผลสำเร็จในภูมิภาคอื่น โดยกำหนดจัดช่วงปลายเดือนกันยายน - ต้นเดือนตุลาคม 2551

          รายชื่อผู้เข้าสัมมนาเชิงปฏิบัติการ โครงการส่งเสริมการผลิตสินค้าเกษตรปลอดภัยและได้มาตรฐานและการพัฒนาเครือข่าย 21 พฤษภาคม 2551 ณ โรงแรมบีพีแกรนด์ทาวเวอร์ อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา

          รายชื่อผู้เข้าสัมมนาเชิงปฏิบัติการ โครงการส่งเสริมการผลิตสินค้าเกษตรปลอดภัยและได้มาตรฐาน 22-23 พฤษภาคม 2551 ณ โรงแรมบีพีแกรนด์ทาวเวอร์ อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา